بوی بد دهان (هالیتوزیس) Halitosis كه در فارسی به آن بیاستو میگویند یك مشكل اجتماعی به شمار میآید. عقیده همگانی بر این است كه بوی بد دهان از رعایت نكردن كامل بهداشت دهان ناشی میشود، در حالی كه ممكن است در واقع به دنبال بیماریهای گوناگون حفرهی دهان یا بیماریهای اندامهای مختلف بدن باشد. بوی بد دهان در 70 درصد موارد از حفری دهان و در 30 درصد از دیگر نقاط بدن پدید میآید. بهرغم شیوع بالای آن در بین مردم، بیشتر افراد گرفتار، از بوی بد دهان خود ناآگاه و متأسفانه گاهی پزشكان و دندانپزشكان نیز نسبت به آن بیتفاوت هستند.
علت و تشخیص:
1- بوی بد تنفس صبحگاهی: آب دهان دارای خاصیت ضدعفونیكنندگی بوده و در طی خواب، ترشح آن تقریباً متوقف میشود. این کار اجازه میدهد تا باكتریها با تكثیر خود گازهای بودار تولید كنند. افزون بر این بزاق انباشته شده در حفرهی دهان به علت ماندن، قلیایی شده كه زمینه را برای رشد باكتریها مساعد نموده و منجر به ایجاد بوی تعفن ناشی از تجمع اسید آمینه در بزاق میشود.
2- دهان خشك: خشكی دهان ممكن است در اثر خواب، تنفس دهانی، گرفتگی بینی، تب بالا، كمآبی بدن، عوارض جانبی بسیاری از داروها و انواع بیماریها بوجود آید. در حالت مزمن ممكن است باعث پوسیدگی دندانها و عفونت دهان و تولید بوی بد گردد. داروهایی كه باعث خشكی دهان میشوند عبارتند از: داروهای ضدافسردگی، ضدحساسیت، ضد فشارخون، ضداضطراب، ضددردها، مخدرها و غیره.
3- بالا رفتن سن: كیفیت بوی تنفس در سنین مختلف تغییر میكند. تنفس نوزادان و كودكان به طور معمول ناخوشایند نیست. از نوجوانی تا میانسالی كمكم بوی تنفس زننده میشود. در سنین بالاتر به علت تغییرات بافت غدد بزاقی، مقدار و كیفیت بزاق تغییر پیدا كرده و حتی با بهداشت خوب دهان، بوی بد تنفس افراد مسن شدیدتر و زنندهتر میشود.
4- اجزای مصنوعی دهان و دندان: دندانهای مصنوعی، پلهای متحرك، روكشهای جداگانه و اجزای ارتودنسی ممكن است تكههای مواد خوراكی را در زیر خود جمع كرده و باعث بوی بد دهان گردند. بنابراین پروتزهای مصنوعی باید هر روز از دهان بیرون و تمیز شوند و یا توسط دندانپزشك در محل خود ثابت گردند.
5- گرسنگی: جویدن غذا منجر به افزایش جریان بزاق و عمل ضدعفونی كردن محیط دهان میشود كه به طور معمول بوی بددهان را كاهش یا رفع مینماید. بنابراین گرسنگی ممكن است باعث بوی بد دهان شود.
6- تنباكو: به طور معمول استفاده از هرگونه تنباكو به دلایل شیمیایی باعث بوی بد دهان میشود.
7- رژیم خوراکی: پیاز، سیر، موسیر، ادویه و الكل پس از خوردن، جذب خون شده و متابولیسمهای حاصل از این موارد به صورت گاز از طریق ششها و تنفس دفع و باعث ایجاد بوی ویژه خود میگردند. همچنین ریهها فرآوردههای فرعی پروتئین (انواع گوشتها) و چربی را كه عامل ایجاد بوی بد دهان هستند دفع میكنند و بعث احساس بوی بد میشوند.
8- بهداشت بد دهان: بهداشت نامناسب دهان همراه با عواملی مانند پوسیدگی دندان، پلاك، جرم و تكههای غذایی فاسد شده منجر به افزایش رشد باكتریها و پدیدار شدن بوی بد دهان میگردد.
9- بیماریهای دهان: التهاب لثه، بیماریهای دندان، آبسهی دندان، التهاب دهان و زبان، عفونتهای قارچی دهان، سرطان دهان و حلق، عفونت لوزهها از علل بوی بد دهان هستند.
10- كمبود موادغذایی: كمبود ویتامین ب12، آهن و روی باعث ایجاد زخم یا شكاف در مخاط دهان و زبان شده و به علت تجمع تكههای غذایی و تعفن آن در شكافها، بوی بد در دهان پدیدار میشود.
11- بیماریهای غدد بزاقی بناگوشی: مانند اوریون، سنگ مجاری غدد بزاقی، توده و التهاب غدد بناگوشی.
12- بیماری دیابت قندی: در صورت بالا رفتن قند، خون اسیدی شده و كتون از طریق تنفس دفع و ایجاد بوی استون مینماید.
13- نارسایی كلیهها: نارسایی كلیهها با افزایش اورهی خون ممكن است بویی شبیه بوی ادرار یا آمونیاك در تنفس استشمام شود و از این بو اغلب به عنوان «بوی ماهی» نام برده میشود.
14- بیماری كبدی: در سیروز كبدی (كوچك شدن جگر) بوی خون فاسد شده یا «تخم مرغ گندیده» یا «كپك زده» به مشام میرسد.
15- سرطان خون: ممكن است باعث تولید «بوی خون مانده» و فاسد شده گردد.
16- بیماریهای گوارشی: یبوست، التهاب حاد معده، زخم معده، سوءهاضمه، سرطان معده، ترش كردن معده. در صورت بازگشت محتویات معده به مری ممكن است «بوی چركی» در تنفس ایجاد گردد و در صورت خونروی معدِهای رودهای بوی تنفس مانند «بوی خون فاسد» خواهد بود.
17- بیماریهای بینی و سینوسها: التهاب بینی، سینوزیت مزمن، توده و جسم خارجی در حفرهی بینی باعث رشد باكتریها و ایجاد «بوی تعفن» در تنفس خواهد شد.
18- بیماری ششها: مانند برونشیت، پنومونی (ذاتالریه یا سینهپهلو)، سل، تومورهای ریوی و... ممكن است ایجاد بوی تعفن نمایند.
19- روزهداری: به دلیل گرسنگی طولانی و تولید كتون در خون بوی استون از دهان به مشام میرسد.
20- تشنگی: كاهش آب بدن و به دنبال آن كاهش آب دهان، میكروبها در محیط خشك دهان رشد میكنند.
سفارشهای بهداشتی:
1- دستكم روزی دو بار مسواك بزنید و یك بار از خلال یا نخ دندان استفاده نمایید.
2- زبان و سقف دهان را نیز مسواك بزنید، زیرا در كاهش بوی بد دهان بهویژه در بوی بد صبحگاهی دهان مؤثر است.
3- از رژیم كمچربی، با سبزی و میوهی فراوان استفاده نمایید.
4- از مصرف بیمورد داروهای خشك كنندهی دهان خودداری نمایید.
5- اگر دهان خشك یك مشكل همیشگی است از بزاق مصنوعی استفاده كنید. البته جویدن آدامس یا مكیدن آبنبات نعنایی به افزایش بزاق كمك میكند. میتوانید از شربت بهلیمو، مایعات و ماست نیز استفاده كنید.
6- جهت كاهش پلاك و التهاب لثه از درمانشویههای حاوی كلرهگزیدین استفاده نمایید. استفاده از داروی كلروهگزیدین به مدت 6 ماه و شستشوی ضدمیكروبی دهان، میزان بعضی باكتریها را حداقل 50 درصد كاهش میدهد.
7- زیرنظر پزشك به درمان انواع بیماریهای مولد بوی بدن دهان بپردازید.
شكم بكشید تا به زیر بغل نزدیك گردد. هر دو زانو را با هم و در یك زمان به طرف خود بكشید.
